ในทุกปี คนกรุงเทพฯ กว่า 11 ล้านคนต้องจมอยู่กับวิบากกรรมเดิม ๆ ในช่วงฤดูมรสุม เมื่อฝนกระหน่ำจนเกินขีดความสามารถของระบบระบายน้ำ ส่งผลให้น้ำท่วมขัง การจราจรเป็นอัมพาต ฟันเฟืองทางเศรษฐกิจต้องหยุดชะงัก ขณะที่ความต้องการพลังงานพุ่งสูงขึ้นเพราะอาคารต่าง ๆ ต้องใช้ทรัพยากรมารับมือกับปัญหาที่เกิดขึ้น แต่ปัญหาดังกล่าวมักถูกมองแยกส่วน ทั้งที่จริงแล้วคือทุกปัญหาพัวพันกันอยู่ในระบบเมืองเดียวกัน
ปัญหาไม่ได้อยู่ที่การขาดงบลงทุนหรือขาดวิสัยทัศน์ ในทางกลับกัน แผนพัฒนาเมืองอัจฉริยะ พ.ศ. 2567–2580 ได้เตรียมความพร้อมด้านโครงสร้างพื้นฐานให้กรุงเทพฯ ไว้ค่อนข้างดีแล้ว แต่จุดบอดที่แท้จริงคือการทำงานแบบต่างคนต่างทำหรือระบบไซโลที่ฝังรากลึก แต่ละหน่วยงานบริหารจัดการภายใต้ฐานข้อมูล เครื่องมือ และพันธกิจของตนเอง ศูนย์ควบคุมระบบป้องกันน้ำท่วมเฝ้าระวังระดับน้ำ สำนักการจราจรและขนส่งดูแลรถติด การไฟฟ้าคาดการณ์ยอดการใช้ไฟฟ้า แต่ระบบดังกล่าวกลับแทบไม่เคยผสานรวมเข้าด้วยกัน ส่งผลให้ข้อมูลขาดความสอดคล้อง จนไม่สามารถตัดสินใจหรือสั่งการได้อย่างทันท่วงที
ผลลัพธ์ที่ได้จึงเป็นการบริหารจัดการแบบตั้งรับอย่างเลี่ยงไม่ได้ เมื่อฝนตกหนักเกินกว่าจะระบายได้ทันซึ่งก็เกิดขึ้นอยู่บ่อย ๆ ครั้ง ทีมปฏิบัติงานจะตอบสนองก็ต่อเมื่อเกิดความวุ่นวายแล้ว กว่าจะเริ่มระบายรถ น้ำก็ท่วมถนนไปก่อน และเมื่อรถติดหนัก ความสูญเสียด้านพลังงานก็เลี่ยงไม่ได้ แม้แต่โครงการยักษ์ใหญ่อย่างการขุดลอกคูคลองหรือโครงการอุโมงค์ยักษ์ระบายน้ำก็ยังไม่สามารถรับมือกับความซับซ้อนและความรุนแรงของปัญหาเมืองได้
ไม่ใช่การมองเห็น: ความจำเป็นของระบบ Synoptic Intelligence
ไม่กี่ปีมานี้ เทคโนโลยี Digital twin ได้ก้าวเข้ามาเป็นเครื่องมือความหวังใหม่ของระบบผังเมือง ด้วยการสร้างแบบจำลองเสมือนจริงขึ้นมา เพื่อช่วยให้ผู้บริหารเมืองสามารถจำลองสถานการณ์และมองเห็นพฤติกรรมของระบบต่าง ๆ ได้ชัดเจนขึ้น แต่เพียงแค่ “มองเห็น” ยังไม่เพียงพอ สิ่งที่กรุงเทพฯ ต้องการจริง ๆ ก็คือมิติใหม่แห่งการบริหารจัดการเชิงปฏิบัติการที่เรียกว่า Synoptic Intelligence
Synoptic Intelligence คือการยกระดับ Digital twin จากเดิมที่เป็นเพียงแบบจำลองภาพนิ่งเพื่อการสังเกตการณ์ ไปสู่ขีดความสามารถในการสั่งการแบบผสานรวมที่แสดงผลได้ทันที โดยเป็นการรวบรวมข้อมูลจากเซนเซอร์ IoT ภาพถ่ายดาวเทียม ระบบเฝ้าระวัง และโครงสร้างพื้นฐานเดิมมาไว้ในที่เดียว และที่สำคัญยิ่งกว่าคือการทำให้ข้อมูลต่าง ๆ มีปฏิสัมพันธ์กันได้ เพื่อเผยให้เห็นโครงสร้างของปัญหา คาดการณ์ผลลัพธ์ และนำไปสู่การตอบสนองที่สอดรับกันในทุกภาคส่วน
การเปลี่ยนผ่านจากการสร้างภาพจำลองไปสู่การบริหารจัดการที่สอดประสานหรือ Orchestration คือหัวใจสำคัญในการแก้ปัญหายุ่งเหยิงที่พัวพันกัน หาก Digital twin สามารถบอกให้เรารู้ว่ากำลังเกิดอะไรขึ้นอยู่ Synoptic Intelligence ก็จะเป็นตัวตัดสินใจว่าควรจะทำอย่างไรต่อไป
จากการตั้งรับสู่การคาดการณ์
หากยกตัวอย่างเรื่องน้ำท่วมซึ่งเป็นปัญหาเรื้อรังของกรุงเทพฯ ปัจจุบันเรายังแก้ปัญหาตามหน้างาน เช่น เริ่มเดินเครื่องสูบน้ำ ปิดถนน หรือส่งเจ้าหน้าที่ออกไปก็ต่อเมื่อระดับน้ำสูงขึ้นแล้ว แต่ระบบ Synoptic Intelligence จะเข้ามาพลิกวิธีการรับมือนี้อย่างสิ้นเชิง
ด้วยการผสานรวมข้อมูลเกี่ยวกับสภาพพื้นที่ การคาดการณ์ปริมาณน้ำฝน ประสิทธิภาพการระบายน้ำ และข้อมูลจากเซนเซอร์แบบเรียลไทม์ นักวางผังเมืองจะสามารถจำลองเส้นทางน้ำไหลผ่านพื้นที่ต่าง ๆ ได้ล่วงหน้าก่อนที่พายุจะพุ่งถึงจุดสูงสุด ช่วยให้สามารถเปลี่ยนเส้นทางน้ำ ปรับแผนจราจรล่วงหน้า และระดมทรัพยากรลงพื้นที่เป้าหมายเพื่อยับยั้งความวุ่นวายก่อนที่จะเกิดขึ้นจริง
หลักการเดียวกันนี้ยังใช้ได้กับการจราจร ซึ่งกรุงเทพฯ มักติดโผเมืองที่รถติดที่สุดในโลก ทำให้คนเดินทางต้องสูญเสียเวลาไปอย่างมหาศาล ในระบบแบบ Synoptic จะมีการนำสัญญาณไฟจราจร ข้อมูลการใช้ถนน โครงข่ายขนส่งสาธารณะ และสภาพอากาศมาประมวลผลร่วมกัน แทนที่จะใช้รอบไฟเขียวไฟแดงแบบตายตัวหรือแก้ปัญหาเมื่อการจราจรเริ่มติดขัดไปแล้ว ระบบจราจรจะสามารถปรับค่าใหม่ได้ตามหน้างานได้ทันทีเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการไหลเวียนของรถทั้งโครงข่าย
แม้แต่ระบบพลังงานก็ได้อานิสงส์จากแนวทางการผสานรวมนี้ไปด้วย เมื่อสภาพอากาศผันผวนและความต้องการใช้ไฟในเมืองพุ่งสูง การดูแลความเสถียรของโครงข่ายไฟฟ้าหรือ Grid จึงซับซ้อนกว่าเดิม แต่ระบบ Synoptic Intelligence จะช่วยให้การไฟฟ้าคาดการณ์ช่วงเวลาที่มีความต้องการใช้ไฟฟ้าพุ่งสูง ซึ่งมักสัมพันธ์กับสภาพอากาศหรือปัญหาจราจร พร้อมทั้งช่วยบริหารจัดการการใช้พลังงานหมุนเวียนให้คุ้มค่าที่สุด ผลที่ได้ไม่ใช่แค่ประสิทธิภาพ แต่คือความก้าวหน้าที่จับต้องได้สู่เป้าหมาย Net-zero ของประเทศไทย
ผนึกกำลังเทคโนโลยีสู่นโยบายระดับชาติ
ประเทศไทยได้วางรากฐานสำหรับการเปลี่ยนผ่านนี้ไว้แล้ว โดยหน่วยงานอย่าง DEPA และกระทรวงดิจิทัลฯ กำลังขับเคลื่อนวาระสำคัญในการพัฒนาเมืองอัจฉริยะกว่า 100 แห่งทั่วประเทศ ด้วยวิสัยทัศน์ที่ชัดเจนในการสร้างเมืองที่ฉลาด ยืดหยุ่น และยั่งยืนยิ่งขึ้น
แค่วิสัยทัศน์ยังไม่พอ แต่ต้องลงมือทำจริง
เพื่อปิดช่องว่างระหว่างแผนยุทธศาสตร์กับผลลัพธ์ เมืองจำเป็นต้องมีแพลตฟอร์มที่เอื้อให้เกิดการทำงานร่วมกันข้ามหน่วยงานอย่างแท้จริง นี่คือจุดที่โซลูชันแบบผสานรวมจะเข้ามามีบทบาทสำคัญ ด้วยการเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่สามารถรวมข้อมูลไว้ที่เดียว พร้อมทั้งวิเคราะห์ผลได้แบบเรียลไทม์และสร้างแบบจำลองคาดการณ์ แพลตฟอร์มจะทำหน้าที่เป็นตัวประสานระหว่างเป้าหมายตามนโยบายกับการปฏิบัติงานจริง ๆ
ผลลัพธ์แห่งการนิ่งเฉย
การเดิมพันครั้งนี้สูงขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อวิกฤตภูมิอากาศทำให้ฝนตกหนักผิดปกติ ปัญหาดินทรุดและระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นซ้ำเติมความเสี่ยงน้ำท่วม ขณะที่ประชากรเมืองยังคงขยายตัว หากไม่มีการเปลี่ยนวิธีบริหารจัดการโครงสร้างพื้นฐาน ความปั่นป่วนจะเกิดขึ้นบ่อยครั้งขึ้น รุนแรงขึ้น และสร้างความสูญเสียมหาศาลขึ้น
กรุงเทพฯ กำลังยืนอยู่ที่ทางแยก เราจะเลือกลงทุนกับการปรับแก้ทีละจุดเหมือนเดิม เช่น เพิ่มขนาดเครื่องสูบน้ำ สร้างกำแพงกั้นน้ำที่สูงขึ้น หรือรักษาระบบที่ต่างคนต่างทำ หรือเราจะเลือกใช้วิธีการที่ต่างไปจากเดิมอย่างสิ้นเชิงเพื่อให้รับมือกับความซับซ้อนของปัญหาที่เผชิญอยู่ได้อย่างทันท่วงที และระบบ Synoptic Intelligence ก็คือหนทางแห่งอนาคต
จากการเปลี่ยนข้อมูลที่กระจัดกระจายให้กลายเป็นการปฏิบัติงานที่สอดประสานกัน เราจะสามารถสลัดทิ้งการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าแบบเดิม ๆ เพื่อมุ่งสู่การเตรียมรับมือเชิงรุก ช่วยขับเคลื่อนให้ภาพฝันของเมืองอัจฉริยะกลายเป็นความจริงที่สัมผัสได้ในที่สุด และสิ่งสำคัญอย่างยิ่งก็คือ เราต้องมั่นใจได้ว่า กรุงเทพฯ เมืองที่กำลังก้าวสู่อนาคตจะไม่ใช่แค่พยายามเอาตัวรอดจากสถานการณ์เฉพาะหน้า แต่จะสามารถยกระดับความเป็นเมืองให้ก้าวไปอย่างสง่างามท่ามกลางแรงกดดันที่มีอยู่รอบด้านได้
