ไทยเริ่มแล้ว สร้างระบบ “ศรีเตือนภัย” แพลตฟอร์มจัดการภัยพิบัติ

[All in One] สมมุติว่าวันหนึ่ง เราได้รับ SMS แจ้งเตือนนภัยธรรมชาติในไทย เรารู้ว่ากำลังจะเกิด แต่ก็มีคำถามตามมาทันทีว่า เกิดตอนไหน ? รุนแรงแค่ไหน ? ต้องอพยพเลยไหม ? และอพยพอย่างไร ? แน่นอนว่าอาจมีบางแอปฯ แจ้งเตือนที่ช่วยตอบคำถามดังกล่าวได้ แต่ก็ต้องมาเช็คอีกว่า “เชื่อได้ไหม ?” ล่าสุดทางหน่วยงานในไทย ประกาศเปิดตัว SRI Alert (ศรีเตือนภัย) แพลตฟอร์มแจ้งเตือนภัยอัจฉริยะแห่งชาติ จากฝีมือนักวิจัยไทยที่รวมทุกเทคโนโลยี AI ไว้ในที่เดียว

“ความไม่รู้นำมาซึ่งความโกลาหล และความโกลาหลนำมาซึ่งความสูญเสีย”

คำกล่าวนี้สะท้อนภาพเหตุการณ์แผ่นดินไหวและภัยพิบัติในประเทศไทยได้อย่างชัดเจนที่สุด เมื่อภัยธรรมชาติเป็นสิ่งที่คาดเดาได้ยาก แต่หากมีเทคโนโลยีและการแจ้งเตือนที่รวดเร็ว ย่อมเป็นกุญแจสำคัญในการรักษาชีวิตและทรัพย์สิน

ในวาระครบรอบ 1 ปี (30 มีนาคม 2569) เหตุการณ์แผ่นดินไหวที่ส่งผลกระทบถึงกรุงเทพฯ และปริมณฑล กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) โดย สกสว. ได้เปิดตัวแพลตฟอร์มครั้งประวัติศาสตร์ที่ชื่อว่า “SRI Alert” ระบบเตือนภัยล่วงหน้าอัจฉริยะระดับชาติ ที่ไม่ได้มาแค่แอปฯ เดียว แต่เป็นการรวมร่างงานวิจัยด้านเทคโนโลยี AI , IoT และ Big Data จากมหาวิทยาลัยชั้นนำทั่วประเทศเข้าไว้ด้วยกัน

SRI Alert: สมองกล AI ที่ทำหน้าที่คัดกรองและกระจายข่าว

SRI Alert (พัฒนาโดย มหาวิทยาลัยขอนแก่น นำโดย ผศ. ดร.เด่นพงษ์ สุดภักดี) ไม่ใช่แค่แอปฯ แจ้งเตือนธรรมดา แต่เป็นแพลตฟอร์มบริหารจัดการการแจ้งเตือนภัยแห่งชาติ ที่ทำหน้าที่เป็นศูนย์กลางคอยรับข้อมูลจากเซนเซอร์ทั่วประเทศ สื่อสังคมออนไลน์ และแหล่งข่าวต่าง ๆ

ด้วยระบบ Anomaly Detection & Confidence Scoring หรือการนำ AI มาช่วยทำหน้าที่ตรวจจับความผิดปกติ และให้คะแนนความน่าเชื่อถือเป็นเปอร์เซ็นต์ เพื่อประเมินความรุนแรง หากคะแนนถึงเกณฑ์ ระบบจะชงเรื่องให้เจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจกดยืนยันเพียงคลิกเดียว ช่วยลดเวลาทำงานและลดข้อผิดพลาดได้มหาศาล

สถาปัตยกรรม RabbitMQ ระบบถูกออกแบบมาให้รองรับการส่งข้อความปริมาณมหาศาลระดับล้านคนได้พร้อมกัน โดยไม่มีข้อความสูญหายตามมาตรฐาน AMQP

แจ้งเตือนผ่านแอปฯ ที่เราใช้อยู่แล้ว ไม่ต้องโหลดแอปฯ ใหม่ให้วุ่นวาย เพราะ SRI Alert ยิงแจ้งเตือนตรงเข้า LINE Official Account , Telegram, Google Chat , Traffy Fondue และรองรับ API Callback สำหรับต่อยอดเข้ากับระบบฉุกเฉินของหน่วยงานอื่น

Ecosystem ของ SRI Alert เมื่อทุกเทคโนโลยีเชื่อมต่อกันเป็นหนึ่งเดียว

ความสุดยอดของ SRI Alert คือการเป็น Hub ที่ดึงเอาสุดยอดเทคโนโลยีจากสถาบันต่างๆ มาเชื่อมต่อข้อมูล เพื่อแจ้งเตือนประชาชนแบบ End-to-End โดยมีไฮไลต์นวัตกรรมที่น่าสนใจตามนี้

1. Traffy Fondue เปลี่ยนประชาชนให้เป็นเซนเซอร์ที่มีชีวิต (โดย สวทช. นำโดย ดร.วสันต์ ภัทรอธิคม)

นอกจากการแจ้งร้องเรียนปัญหาเมืองแล้ว Traffy Fondue ถูกยกระดับให้เป็น Citizen Touchpoint ประชาชนสามารถถ่ายรูปและส่งพิกัดแจ้งเหตุภัยพิบัติ (น้ำท่วม , แผ่นดินไหว , มลพิษ) ข้อมูลดิบเหล่านี้จะวิ่งเข้าสู่ SRI Alert ทันที พร้อมกันนี้ระบบยังสามารถยิง Notification แจ้งเตือนภัยกลับไปยังมือถือของประชาชนแบบเจาะจงพื้นที่ได้อีกด้วย

2. Earthquake Early Warning หรือ EEW รู้ก่อนสั่นจริง (โดย มหาวิทยาลัยมหิดล นำโดย รศ. ดร.ธีรพันธ์ อรธรรมรัตน์)

ระบบเตือนภัยแผ่นดินไหวล่วงหน้าที่อาศัยหลักการความเร็วของคลื่น โดยระบบจะตรวจจับคลื่น P (คลื่นปฐมภูมิที่มาเร็วกว่าแต่สั่นเบา) แล้วประมวลผลหาจุดศูนย์กลาง เพื่อส่งแจ้งเตือนผ่าน SRI Alert ให้ประชาชนรู้ตัวก่อนที่ คลื่น S (คลื่นทุติยภูมิที่สร้างความเสียหายรุนแรง) จะเดินทางมาถึง ยิ่งอยู่ไกลจากจุดศูนย์กลาง ยิ่งมีเวลาอพยพเตรียมตัวได้ทัน

3. TUSHM เซนเซอร์อัจฉริยะ ตรวจสุขภาพตึกแบบ Realtime (โดย มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ นำโดย ศ. ดร.นคร ภู่วโรดม)

ปกติตึกใหญ่ ๆ ต้องนำเข้าเซนเซอร์วัดการสั่นสะเทือนราคาหลักแสน แต่นักวิจัยไทยพัฒนาระบบ TUSHM (Structural Health Monitoring) ที่ใช้เซนเซอร์ MEMS ตรวจวัดความเร่งและสัญญาณรบกวนต่ำ ในราคาเพียง 30,000 บาทต่อจุด ระบบนี้ถูกติดตั้งแล้วที่ศาลาว่าการ กทม. 2 และโรงพยาบาลหลายแห่ง หากแผ่นดินไหวเกิดขึ้น ระบบจะประเมินทันทีว่าตึกยังปลอดภัยหรือไม่ ลดความตื่นตระหนกและการสั่งอพยพโดยไม่จำเป็น

4. AI พยากรณ์น้ำท่วม และประเมินรอยร้าวอาคาร (โดย สจล. นำโดย ศ. ดร.อุมา สีบุญเรือง)

แบ่งเป็นสองโมดูลสำคัญ คือ ก่อนเกิดเหตุ (ระบบเซนเซอร์ต้นน้ำและ AI พยากรณ์น้ำท่วมใน กทม. และแพร่ ล่วงหน้า 12-24 ชั่วโมง) และ หลังเกิดเหตุ (ระบบ AI วิเคราะห์ภาพรอยแตกร้าวของอาคาร จัดระดับสี เขียว-เหลือง-แดง) ข้อมูลทั้งหมดจะถูกฟีดเข้า SRI Alert เพื่อเป็น Decision Support System ให้กับภาครัฐ

5. แอปฯ “ปลาปลอดภัย” และ “UIM” ฝาแฝดดิจิทัลของเมือง (โดย มหาวิทยาลัยนเรศวร)

แอปฯ ปลาปลอดภัย ใช้ AI ประเมินความเสี่ยงโลหะหนักในแม่น้ำกก จ.เชียงราย โดยแยกปลาเป็น สีเขียว (กินได้), เหลือง (รอตรวจ), แดง (ห้ามขาย) และส่งแจ้งเตือนมลพิษผ่าน SRI Alert เช่นกัน

UIM (Urban Information Modeling) สร้างเมืองแฝดดิจิทัล 3 มิติ จำลองสถานการณ์การอพยพหนีไฟหรือแผ่นดินไหวในอาคารซับซ้อน เช่น โรงพยาบาลวชิรพยาบาล เพื่อวางแผนเส้นทางหนีภัยให้มีประสิทธิภาพสูงสุด

การเปิดตัวแพลตฟอร์ม SRI Alert โดยการผลักดันของ สกสว. ถือเป็นก้าวกระโดดครั้งใหญ่ที่สุดของวงการ “Disaster Tech” ในประเทศไทยโดยแท้ นับเป็นข้อพิสูจน์เลยว่า เมื่อนำ Data Silo (ข้อมูลที่เคยกระจัดกระจายอยู่ตามหน่วยงานต่าง ๆ) มารวมกัน และใช้ AI เข้ามาเป็นตัวช่วยประมวลผล เราก็จะได้ระบบแจ้งเตือนระดับชาติที่ทรงพลัง แม่นยำ และเข้าถึงง่ายผ่านแอปที่ทุกคนมีในมือ

แม้ภัยพิบัติจะเป็นสิ่งที่ห้ามไม่ให้เกิดไม่ได้ แต่จากนี้ไป เทคโนโลยีฝีมือคนไทยอย่าง SRI Alert และเครือข่ายงานวิจัยทั้งหมด จะช่วยซื้อเวลาอันมีค่า เพื่อปกป้องชีวิต และลดความสูญเสียทางเศรษฐกิจของประเทศได้อย่างมหาศาลแน่นอนครับ